“We werken veilig, of we werken niet.” Het klinkt krachtig, maar helaas is dit motto in de praktijk vaak niet meer dan een slogan. Te vaak blijkt dat bedrijven vooral bezig zijn om een goed beeld naar buiten toe te laten zien, terwijl de daadwerkelijke veiligheid van medewerkers ondergeschikt blijft. Dit fenomeen noemen we schijnveiligheid.

Wat is schijnveiligheid?

Schijnveiligheid ontstaat wanneer regels en procedures wel bestaan, maar niet worden nageleefd of slechts worden ingezet om audits en controles te doorstaan. Uit mijn meer dan tien jaar ervaring in de buitendienst heb ik talloze voorbeelden gezien:

  • SCL-ladder (veiligheidsladder): bedrijven kiezen bewust projecten waarvan ze weten dat er een audit komt en maken zaken tijdelijk in orde. Niet om medewerkers te beschermen, maar om door de keuring te komen.
  • RI&E’s: worden door veel bedrijven uitgevoerd omdat het verplicht is, maar verdwijnen daarna vaak in een la zonder dat er opvolging plaatsvindt.
  • Toolboxmeetings: medewerkers zetten hun handtekening, terwijl er in werkelijkheid nooit een inhoudelijk gesprek is gevoerd.
  • Werkplekinspecties (WPI’s): rapportages worden goedgekeurd, zelfs wanneer er duidelijk sprake is van onveilig gedrag.

Dit soort praktijken gebeurt dagelijks, ook bij grote en gerenommeerde bedrijven.

Een praktijkvoorbeeld: Piet in het magazijn

Piet werkt al vijftien jaar in het magazijn van een groot distributiecentrum. Alles lijkt goed geregeld: borden met veiligheidsinstructies, veiligheidsschoenen voor iedereen en dagelijks een werkoverleg. Toch gaat het mis.

Tijdens het verplaatsen van een pallet glijdt Piet uit op een natte plek bij het laadperron. Hij breekt zijn pols. Later blijkt dat het lek al uren eerder aanwezig was, maar dat niemand het heeft opgemerkt of gemeld.

Het onderzoek maakt duidelijk dat de veiligheidsprocedures wel bestonden, maar niet écht werden toegepast. Controlelijsten werden routinematig ingevuld, meldingen van risico’s werden gezien als formaliteit, en medewerkers vertrouwden te veel op de aanwezigheid van borden en regels. Piet en zijn collega’s dachten dat ze veilig werkten, maar in werkelijkheid was er sprake van schijnveiligheid.

De prijs van schijnveiligheid

Schijnveiligheid leidt niet alleen tot ongelukken en leed, maar ook tot hoge kosten. Het uitvallen van medewerkers door ziekte of ongevallen kost bedrijven veel meer dan de investering in preventieve maatregelen die ongelukken hadden kunnen voorkomen.

Conclusie: de vraag die elke werkgever moet stellen

Durf jezelf als werkgever af te vragen: werken mijn medewerkers écht veilig, of lijkt dat alleen zo?
Moet er eerst een ernstig ongeluk gebeuren voordat veiligheid echt prioriteit krijgt?

Onderneem actie

Bij PDG Health Services helpen we organisaties om van schijnveiligheid naar échte veiligheidscultuur te gaan. Wil je weten hoe wij jouw bedrijf hierbij kunnen ondersteunen?
Neem dan contact met ons op.

Ali Fares, Middelbaar Veiligheidskundige PDG Health Services